ماستکتومی چیست؟
تخلیه پستان یا ماستکتومی، یک عمل جراحی است که برای برداشتن بخشی یا تمام بافت سینه انجام میشود. این جراحی بهعنوان یک روش درمانی برای سرطان سینه یا پیشگیری از آن در افرادی که دارای ریسک بالای ابتلا به این بیماری هستند، مورد استفاده قرار میگیرد. ماستکتومی زمانی انجام میشود که سرطان در مراحل پیشرفته قرار دارد یا درمانهای دیگر مؤثر نبودهاند. این عمل میتواند شامل برداشتن یک یا هر دو سینه باشد و بهمنظور کاهش خطر بازگشت سرطان یا جلوگیری از گسترش آن به سایر نقاط بدن انجام میشود.
جراحی ماستکتومی چگونه انجام میشود؟
پزشکان جراحی ماستکتومی را تحت بیهوشی عمومی انجام میدهند. جراح در حین عمل، یک برش افقی یا مورب روی سینه ایجاد میکند تا بتواند بافت را از سینه خارج کند. مقدار بافت برداشته شده به نوع تخلیه پستان شما بستگی دارد. جراح معمولاً یک یا دو لوله تخلیه را در محل جراحی قرار میدهد تا از تجمع مایع در فضای سینه جلوگیری کند. این لولهها ممکن است برای چند روز باقی بمانند. جراح ممکن است در طول غدد لنفاوی برداشته شده را به بخش آسیبشناسی بفرستد تا از نظر سلولهای سرطانی بررسی شوند. اگر آسیبشناس، سلولهای سرطانی را در نمونه ارسال شده پیدا کند، جراح ممکن است غدد لنفاوی بیشتری را در طول جراحی بردارد.
جراحی ماستکتومی با چه هدفی انجام میشود؟
تصمیم برای انجام جراحی ماستکتومی در بیماران مبتلا به سرطان سینه بر اساس مرحله بالینی سرطان، نوع سلولهای سرطانی، و ترجیحات بیمار و پزشک انجام میشود. این روش جراحی بهمنظور حذف تومور سرطانی و خارجکردن آن انجام میگیرد؛ چه تومور پستان خوشخیم باشد چه بدخیم. در این جراحی تلاش بر این است که تا جایی که ممکن است بافت پستان حفظ شود و تنها تومور خارج شود ولی بافت سالم پستان تخلیه نشود. توجه داشته باشید که برای انجام این جراحی لازم است که سرطان گسترش پیدا نکرده باشد و به سایر نقاط پستان پخش نشده باشد، چرا که در این صورت مجبور به تخلیه کامل بافت پستان هست. در برخی از موارد لازم است که پس از انجام جراحی تخلیه سینه، بیمار از شیمیدرمانی و یا رادیوتراپی به طور همزمان استفاده کند. در این صورت احتمال عود بیماری به مقدار زیادی کم میشود. هرچند که شیمیدرمانی و رادیوتراپی میتواند برای بیمار مشکلساز باشد؛ اما در برخی از موارد، انجام آنها بهمنظور جلوگیری از پیشروی و انتقال سرطان به اندامهای دیگر است و همچنین جلوگیری از عود مجدد سرطان پستان ضروری است.
عمل جراحی ماستکتومی در چه زمانی انجام میشود؟
در صورت ابتلا به سرطان پستان و یا بودن در معرض خطر بالای ابتلا به این بیماری، به کمک جراحی ماستکتومی بافت پستان تماماً برداشته میشود. جراحی ماستکتومی میتواند یکطرفه یا دوطرفه انجام شود.
علت انجام جراحی ماستکتومی چیست؟
جراحی ماستکتومی میتواند گزینه درمان بسیاری از سرطان پستان باشد مانند:
- درمان سرطانهای مکرر
- سرطان پستان غیرتهاجمی
- بیماری پاژه پستان
- سرطان التهاب پوست بعد از شیمیدرمانی
- مراحل اولیه سرطان پستان
- در صورت پیشرفت بیماری بعد از شیمیدرمانی
جراحی ماستکتومی چند نوع دارد؟
1. ماستکتومی کلی یا سنتی
در این نوع از جراحی ماستکتومی، پوست سینه، هاله نوک پستان و بافت داخلی پستان تخلیه میشود.
2. ماستکتومی رادیکال اصلاح شده
این روش به جراحی ماستکتومی کلی بسیار نزدیک است. علاوه بر بخشهایی که در جراحی ماستکتومی سنتی برداشته میشود، تعدادی از غدد لنفاوی زیر بغل و تعدادی از ماهیچههای زیر پستان نیز در این روش برداشته میشود.
3. ماستکتومی رادیکال
در این روش جراحی ماستکتومی که بهندرت انجام میشود، کل بافت پستان، پوست آن قسمت، هاله نوک پستان، عضلات قرار گرفته روی قفسه سینه و تمامی غدد لنفاوی زیر بغل تخلیه میشوند.
4. ماستکتومی با حفظ پوست
در این روش جراحی ماستکتومی تلاش بر این است که بیشتر پوست پستان را حفظ کنند؛ اما نوک پستان و هالهای که اطراف آن قرار دارد حذف میشود.
پس از انجام جراحی ماستکتومی چه مراقبتهایی نیاز است؟
مراقبتهای پس از جراحی ماستکتومی، شامل یک گروه از اعمال مختلف مانند استحمام، شروع فعالیتهای بدنی نرم، مراقبت از درن و… میباشد. درن یک وسیله پزشکی است که بهوسیله آن، خونابه خارج میشود. نیاز است تا هر 24 ساعت یکبار ترشحات این وسیله تخلیه شده و مقدار آن به پزشک گزارش شود. برخی از این مراقبتها شامل موارد زیر میشوند:
1. استحمام
بیمار میتواند یک روز بعد از انجام جراحی ماستکتومی حمام کند؛ اما دقت کنید که نباید رطوبت به درون درن نفوذ کند.
2. فعالیتهای روزمره
- غالباً 4 تا 6 هفته استراحت در منزل برای بیمار توصیه میشود.
- انجام فعالیتهای فردی یک روز پس از جراحی مانعی ندارد.
- انجام فعالیتهای عادی و سبک از جمله پیادهروی برای بیمار مشکلی ایجاد نمیکند؛ اما باید از انجام فعالیتهای سنگین تا دو ماه پرهیز کرد.
- توجه کنید، خوابیدن به سمتی که جراحی داشته است سبب تورم و اختلالات لنف ادم میشود؛ بنابراین بهتر است از خوابیدن بر روی آن سمت از بدن پرهیز شود.
3. فعالیتهای نرمشی
پزشکان توصیه میکنند که بیمار یک روز پس از جراحی نرمشهای دست و شانه را شروع کند؛ تا مفصل شانه خشک نشود.
4. تغذیه
بهتر است که بیمار بعد از جراحی ماستکتومی، از غذاهای رقیقکننده خون از جمله ادویهها، سیر و پیاز پرهیز نماید.
5. نوع پوشش
- بهتر است لباسهایی که پوشیدن و بیرون آوردن آن راحتتر است؛ مانند لباسهای زیپدار، پوشیده شود.
- پوشیدن سوتین منعی ندارد، اما بهتر است از سوتینهای نخی و راحت استفاده شود.
ماستکتومی در چه مواردی انجام میشود؟
ماستکتومی در درمان برخی از سرطانها استفاده میشود که این سرطانها عبارتاند از:
- کارسینوم داکتهای شیری سرطان سینه غیرتهاجمی
- مرحله ۱ و ۲ سرطان سینه
- مرحله ۳ یا مرحله پیشرفته سرطان سینه که پس از انجام شیمیدرمانی صورت میگیرد
- سرطان سینه التهابی که پس از انجام شیمیدرمانی صورت میگیرد
- بیماری پاژه پستان
- سرطان پستان با بازگشت موضعی
- بهمنظور پیشگیری از سرطان پستان
در افرادی که ریسک بالایی در ابتلا به سرطان پستان دارند، ماستکتومی بهمنظور پیشگیری از ابتلا صورت میگیرد. معمولاً کسانی که سابقه خانوادگی در سرطان پستان دارند برای این مورد داوطلب میشوند.
عوارض ماستکتومی
خونریزی و عفونت در محل جراحی در تمام عملها امکانپذیر است. عوارض جانبی ماستکتومی میتواند به نوع جراحی شما بستگی داشته باشد (جراحیهای پیچیده معمولاً عوارض جانبی بیشتری دارند). این جراحی بهطورکلی کمخطر و مؤثر است، اما مانند همه روشهای جراحی، میتواند عوارضی داشته باشد که عبارتاند از:
- درد یا حساسیت در محل جراحی
- تورم در محل جراحی
- تجمع خون در زخم (هماتوم)
- تجمع مایع شفاف در زخم (سروما)
- حرکت محدود بازو یا شانه
- بیحسی در قفسه سینه یا بالای بازو
- درد نوروپاتیک (عصبی) در دیواره قفسه سینه، زیر بغل یا بازو که باگذشت زمان از بین نمیرود.
- اگر غدد لنفاوی زیر بغل نیز برداشته شوند، عوارض جانبی دیگری مانند لنف آدم ممکن است رخ دهد.
- خونریزی
- عفونت
- خطرات ناشی از بیهوشی عمومی
تفاوت لامپکتومی و ماستکتومی
لامپکتومی و ماستکتومی هر دو روشهای جراحی برای درمان سرطان پستان هستند، اما تفاوت اصلی آنها در میزان برداشت بافت است. در لامپکتومی، فقط تومور سرطانی و بخشی از بافت سالم اطراف آن برداشته میشود، بهگونهای که بیشتر بافت پستان حفظ میشود. این روش برای افرادی که تومور کوچک دارند و سرطان به نواحی دیگر گسترش نیافته، مناسب است. در مقابل، ماستکتومی شامل برداشتن کامل پستان است و اغلب برای تومورهای بزرگتر، سرطانهای گستردهتر، یا افرادی که سابقه خانوادگی قوی سرطان پستان دارند، توصیه میشود. انتخاب بین این دو روش به عوامل مختلفی مانند مرحله سرطان، وضعیت سلامتی بیمار و ترجیحات شخصی بستگی دارد.
سؤالات متداول ماستکتومی
۱. دوران نقاهت بعد از ماستکتومی چگونه است؟
سرعت بهبودی بعد از عمل، از فردی به فرد دیگر متفاوت است. ولی معمولاً چند هفته طول میکشد تا زخمها ترمیم شوند و التهاب، درد و سوزش از بین برود. اگر جراحی بازسازی پستان نیز انجام شود، ممکن است دوران نقاهت بیمار بیشتر طول بکشد.
۲. آیا ماستکتومی عوارض دارد؟
اکثر عوارض باگذشت زمان از بین میروند. هر ساله افراد زیادی تحت ماستکتومی موفقیتآمیز قرار میگیرند. جراحان این روش را باتوجهبه ماهیت تهاجمی آن، نسبتاً ایمن میدانند.
۳. نحوه آمادگی برای ماستکتومی به چه صورت است؟
یکی از موضوعاتی که قبل از عمل جراحی مطرح است این است که آیا بیمار نیازی به بازسازی پستان دارد یا خیر؟ و اینکه این عمل بهتر است چه زمانی انجام گیرد؟
بیمار قبل از جراحی ماستکتومی باید موارد زیر را رعایت کند:
- حداقل ۸ ساعت قبل از عمل چیزی نخورد.
- در صورت مصرف هر گونه دارو یا ویتامینی پزشک خود را در جریان بگذارد.
- با مشورت پزشک یک هفته قبل از عمل مصرف داروهای رقیقکننده خون مانند آسپرین را متوقف کنید.
۴. رادیوتراپی بعد از جراحی ماستکتومی چه زمانی انجام میشود؟
در بیمارانی که پزشک احتمال عود سرطان را پیشبینی میکند، برای برطرف نمودن این خطر لازم است بعد از ماستکتومی رادیوتراپی نیز انجام شود. هدف از رادیوتراپی بعد از جراحی، ازبینبردن بقایای سلولهای سرطانی و جلوگیری از متاستاز یا برگشت سرطان است.
